REGULACJA RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWEJ PRZEZ NERKI

Medycyna » REGULACJA RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWEJ PRZEZ NERKI

Stabilizacja poziomu dwuwęglanów przez nerki polega na prawie całkowitej resorpcji dwuwęglanów przesączonych, wydalaniu ich nadmiaru oraz na uzupełnianiu zmniejszonych rezerw na drodze wydalania kwaśności miareczkowej i jonów amonowych. Wydaje się, że każdy z tych procesów zachodzi wzdłuż całego nefronu na zasadzie mechanizmu wymiany jonowej. Kwas węglowy powstaje wewnątrz komórek kanalików nerkowych przez uwodnienie dwutlenku węgla. Reakcja ta jest katalizowana przez anhydrazę węglanową. Kwas węglowy ulega dysocjacji na jony wodorowe, które przechodzą do światła kanalika, i anion dwuwęglanowy, który wraz z sodem przechodzi dc krwi okołokanaiikowej, uzupełniając w ten sposób zasób zasad.

W powstawaniu kwaśności miareczkowej biorą udział jony wodorowe, które uległy wymianie na jony sodu i zostały zbuforowane przez fosforany. Na2HP04 + H+- NaH2P04 + Na+ W mniejszym stopniu w powstawaniu kwaśności miareczkowej biorą udział aniony słabych kwasów organicznych. Resorpcja dwuwęglanów odbywa się pośrednio. Kwas węglowy, który powstaje w świetle kanalików z przesączonych dwuwęglanów sodu na drodze wymiany jonów wodorowych na sodowe, rozpada się na dwutlenek węgla i wodę: h2co3 > h2o + co2 Dwutlenek węgla przenika do komórek, gdzie ulega ponownemu uwodnieniu: Nowo powstały anion dwuwęglanowy towarzyszy jonowi sodu do krwi okołokajialikowej. W kanaliku proksymalnym każdemu wydalonemu z komórki jonowi wodorowemu towarzyszy resorpcja jonu sodu. Dopóki w płynie kanalikowym znajdują się dwuwęglany, wydalanie wodoru nie powoduje wybitniejszego zakwaszenia moczu. Do wyraźniejszego obniżenia pH moczu dochodzi dopiero w dystalnej części nefronu, gdzie jony wodorowe wydzielane są wbrew gradientowi stężeń, współzawodnicząc z jonami potasu w procesie wymiany na resorboware jony sodu.

W stanach niedoboru potasu wydziela się więcej jonów wodorowych, co jest jedną z przyczyn alkalozy hipokaliemicznej. Jak już wspomniano, jony wodorowe wydalane są pod postacią jonów amonowych i kwaśności miareczkowej, której głównym składnikiem są fosforany jednosodowe. Jony amonowe powstają przez przyłączenie jonu wodorowego przez amoniak: Amoniak powstaje w komórkach kanalików nerkowych z glutaminy i aminokwasów i pod wpływem zakwaszenia moczu przechodzi do światła kanalików.  W przewlekłej niewydolności nerek wydalanie amoniaku jest zmniejszone na skutek mniejszej liczby czynnych nefronów. Zmniejszone jest również wydalanie kwaśności miareczkowej, gdyż ilość przesączonych fosforanów jest mniejsza w związku z ograniczeniem filtracji kłębkowej (ryc. 25). Mocz niemowląt karmionych naturalnie, na skutek małej zawartości fosforanów w pokarmie kobiecym, zawiera małe kwaśności miareczkowej. Jest to przyczyną ograniczenia zdolności wydalania nadmiaru jonów wodorowych i łatwego występowania kwasicy. Mocz niemowląt karmionych mlekiem krowim, o znacznie większej zawartości fosforanów niż pokarm kobiecy, zawiera więcej kwaśności miareczkowej, co pozwala na wydalanie większej ilości jonów wodorowych. Pomimo to wartości zasobu zasad i pH osocza są niższe u niemowląt odżywianych sztucznie niż u niemowląt karmionych mlekiem matki. Wynika to stąd, że mleko krowie zawiera więcej niż pokarm kobiecy aminokwasów zawierających siarkę, będących źródłem wartości kwaśnych w ustroju.